Rozdział 11

Forma Kosmiczna

11.01*

arjuna uvaca

mad-anugrahaya    paramam guhyam adhyatma-samjnitam

yat tvayoktam vacas tena    moho 'yam vigato mama

arjunah uvaca - Arjuna rzekł; mat-anugrahaya - po to, aby ukazać mi łaskę; paramam - najwyższy; guhyam - poufny temat; adhyatma - duchowy; samjnitam - jeśli chodzi o; yat - co; tvaya - przez Ciebie; uktam - powiedziane; vacah - słowa; tena - przez to; mohah - złudzenie; ayam - to; vigatah - jest usunięte; mama - moje.

11.01   Arjuna rzekł: Wysłuchałem Twoich nauk o tych najbardziej poufnych tematach duchowych, których tak łaskawie mi udzieliłeś – i teraz moje złudzenia zostały rozwiane.

11.01 Znaczenie: Rozdział ten objawia nam Krsnę jako przyczynę wszystkich przyczyn. Jest On nawet źródłem Maha-Visnu, z którego emanują materialne wszechświaty. Krsna nie jest inkarnacją; jest On źródłem wszystkich inkarnacji. Zostało to doskonale wytłumaczone w rozdziale ostatnim.

    Teraz Arjuna stwierdził, że uwolnił się od złudzenia. To znaczy, że nie uważa on już dłużej Krsny za zwykłą ludzką istotę, swojego przyjaciela, ale za źródło wszystkiego. Arjuna stał się osobą wielce oświeconą i jest szczęśliwy, że ma tak wielkiego przyjaciela, Krsnę. Jednocześnie wziął on pod uwagę to, że chociaż on sam przyjął Krsnę jako źródło wszystkiego, to inni mogą tego nie zrobić. Po to więc, aby udowodnić wszystkim boskość Krsny, poprosi Go w tym rozdziale, aby ukazał mu Swoją postać kosmiczną. Faktem jest, że widok kosmicznej formy Krsny napawa strachem każdego, komu dane jest ją ujrzeć. Tak też było w przypadku Arjuny. Ale Krsna jest tak łaskawy, że po ukazaniu tej formy ponownie przyjmuje Swą oryginalną postać. Arjuna tutaj zgadza się z tym, co Krsna powiedział kilkakrotnie: Krsna przemawia do niego mając na względzie jego korzyść. Arjuna przyznaje, że dzieje się to tylko dzięki wielkiej łasce Pana. Jest on teraz przekonany o tym, że Krsna jest przyczyną wszystkich przyczyn, i że obecny jest w sercu każdej istoty jako Dusza Najwyższa.

11.02*

bhavapyayau hi bhutanam    śrutau vistaraśo maya

tvattah kamala-patraksa    mahatmyam api cavyayam

bhava - pojawienie się; apyayau - zanikanie; hi - z pewnością; bhutanam - wszystkich żywych istot; śrutau - usłyszałem; vistaraśah - szczegółowo; maya - przeze mnie; tvattah - od Ciebie; kamala-patra-aksa - O Lotosooki; mahatmyam - chwały; api - również; ca - i; avyayam - niewyczerpane.

11.02   O Lotosooki, usłyszałem od Ciebie w szczegółach o pojawianiu się i odchodzeniu każdej żywej istoty i uświadomiłem sobie Twoje niewyczerpujące się chwały.

11.02 Znaczenie: W wielkiej radości Arjuna nazywa tutaj Krsnę "lotosookim" (oczy Krsny przypominają bowiem płatki kwiatu lotosu). W ostatnim wersecie poprzedniego rozdziału Krsna zapewnił go, aham krtsnasya jagatah prabhavah pralayas tatha: "Ja jestem źródłem pojawiania się i znikania całej tej manifestacji materialnej." Arjuna dowiedział się o tym szczegółowo od Samego Pana. Arjuna wie, iż Pan, będąc źródłem wszelkich przejawień i unicestwień, Sam nie ma z nimi nic wspólnego. Jak Pan stwierdził w Rozdziale Dziewiątym, jest On wszechprzenikający, a jednak nie jest wszędzie obecny osobiście. Jest to niepojęta moc Krsny, którą całkowicie zrozumiał Arjuna, tak jak nas o tym zapewnił.

11.03*

evam etad yathattha tvam    atmanam parameśvara

drastum icchami te rupam    aiśvaram purusottama

evam - tak; etat - ta; yatha - taka, jaką jest; attha - powiedział; tvam - Ty, atmanam - Ty Sam; parama-iśvara - O Najwyższy Panie; drastum - zobaczyć; icchami - pragnę; te - Ciebie; rupam - formę; aiśvaram - boską; purusa-uttama - O najlepszy spośród wszystkich osób.

11.03   O najpotężniejszy spośród wszystkich osób, o najwyższa postaci, chociaż widzę oto przed sobą Twoją prawdziwą pozycję, tak jak ją Sam opisałeś, to jednak pragnę zobaczyć, w jaki sposób przenikasz tę kosmiczną manifestację. Pragnę Cię ujrzeć w tej Twojej formie.

11.03 Znaczenie: Pan oznajmił, że ta manifestacja kosmiczna mogła powstać i istnieje dzięki temu, że On przenika ją poprzez Swoją osobową reprezentację. Jeśli chodzi o Arjunę, to przekonały go już stwierdzenia Krsny, ale po to, aby przekonać również wszystkich tych w przyszłości, którzy mogą myśleć, że Krsna jest zwykłą osobą, pragnie on zobaczyć Pana w Jego postaci kosmicznej. W ten sposób pragnie zobaczyć, jak Pan działa z wewnątrz tego wszechświata, będąc jednocześnie poza nim. Znaczące jest tutaj słowo purusottama, którego Arjuna użył zwracając się do Pana. Pan, jako Najwyższa Osoba Boga, jest obecny w sercu Arjuny i zna jego pragnienia, i wie, że Arjuna nie ma szczególnego pragnienia, aby ujrzeć Go w Jego kosmicznej formie. Jest on całkowicie zadowolony z oglądania Go w Jego oryginalnej postaci, jako Krsny. Pan wie, że Arjuna chce zobaczyć Jego formę kosmiczną po to, aby móc przekonać innych. On sam nie potrzebuje już żadnego potwierdzenia. Krsna wie również, że Arjuna chce zobaczyć tę Jego formę kosmiczną po to, aby już zawczasu ustalić pewne kryterium, jako że w przyszłości pojawi się wielu oszustów pozujących na inkarnacje Boga. Ludzie powinni być zatem ostrożni; ktoś, kto twierdzi, że jest Krsną, powinien być przygotowany na to, aby ukazać swoją formę kosmiczną, i w ten sposób udowodnić ludziom prawdziwość swojego twierdzenia.

11.04*

manyase yadi tac chakyam    maya drastum iti prabho

yogeśvara tato me tvam    darśayatmanam avyayam

manyase - sądzisz; yadi - jeśli; tat - ta; śakyam - mogę; maya - przeze mnie; drastum - zobaczyć; iti - w ten sposób; prabho - O Panie; yoga-iśvara - Pan wszelkich sił mistycznych; tatah - wobec tego; me - mnie; tvam - Ty, darśaya - ukaż; atmanam - Siebie; avyayam - wieczny.

11.04   Jeśli sądzisz, że będę w stanie zobaczyć Twoją formę kosmiczną, o mój Panie, mistrzu wszelkich mocy mistycznych, to proszę, ukaż mi łaskawie tę nieograniczoną kosmiczną Jaźń.

11.04 Znaczenie: Jest powiedziane, że nikt nie może zobaczyć, usłyszeć, zrozumieć ani odczuć Najwyższego Pana Krsnę zmysłami materialnymi. Ale Pan może objawić się temu, kto od początku zaangażowany jest w transcendentalną służbę miłości dla Niego. Każda żywa istota jest jedynie iskrą duchową; dlatego niemożliwe jest dla niej zrozumienie lub zobaczenie Najwyższego Pana. Arjuna, jako wielbiciel Pana, nie polega na swoich zdolnościach spekulacyjnych; raczej zdaje on sobie sprawę z ograniczeń właściwych każdej żywej istocie i uznaje najwyższą pozycję Krsny. Arjuna rozumie, że żywa istota nie może pojąć tego, co jest nieskończone i nieograniczone. Jeśli jednak nieskończony objawia się Sam, to wtedy można zrozumieć naturę nieskończonego, dzięki łasce nieskończonego. Bardzo ważne jest tutaj również słowo yogeśvara, ponieważ moc Pana jest niepojęta. Jeśli chce, to może objawić się dzięki Swojej łasce, chociaż jest On nieograniczony. Dlatego Arjuna błaga Krsnę o Jego niepojętą łaskę. Nie rozkazuje on Krsnie. Krsna nie musi objawiać się nikomu, kto nie podporządkował Mu się całkowicie i kto nie pełni służby oddania. Zatem nie mogą zobaczyć Krsny osoby, które zdają się na moc spekulacji umysłowych.

11.05*

śri-bhagavan uvaca

paśya me partha rupani    śataśo 'tha sahasraśah

nana-vidhani divyani    nana-varnakrtini ca

śri-bhagavan uvaca - Najwyższa Osoba Boga rzekł; paśya - spójrz; me - Moje; partha - O synu Prthy, rupani - formy, śataśah - setki; atha - również; sahasraśah - tysiące; nana-vidhani - różnorodne; divyani - boskie; nana - różne; varna - kolory; akrtini - formy, ca - również.

11.05   Najwyższa Osoba Boga rzekł: Mój drogi Arjuno, synu Prthy, spójrz zatem na Moje bogactwa, setki i tysiące różnorodnych boskich i wielokolorowych form.

11.05 Znaczenie: Arjuna chciał zobaczyć Krsnę w Jego postaci kosmicznej, która chociaż będąc formą transcendentalną, przejawia się specjalnie w tej manifestacji kosmicznej i w związku z tym zależna jest od czasu trwania natury materialnej. Tak jak natura materialna jest zamanifestowana i niezamanifestowana, tak też zamanifestowana i niezamanifestowana jest ta kosmiczna forma Krsny. Kosmiczna forma Krsny nie jest wiecznie usytuowana w niebie duchowym, tak jak inne formy Krsny. Jeśli chodzi o wielbiciela Pana, to nie pragnie on oglądać formy kosmicznej, ale ponieważ Arjuna chciał zobaczyć Krsnę w takiej formie, Krsna objawił mu ją. Formy tej nie może zobaczyć zwykły człowiek. Musi on najpierw otrzymać od Krsny odpowiednią moc.

11.06*

paśyadityan vasun rudran    aśvinau marutas tatha

bahuny adrsta-purvani   paśyaścaryani bharata

paśya - zobacz; adityan - dwunastu synów Aditi; vasun - ośmiu Vasu; rudran - jedenaście form Rudry; aśvinau - dwóch Aśvinów; marutah - czterdziestu dziewięciu Marutów (półbogów wiatru); tatha - również; bahuni - wielu; adrsta - których nie widziałeś; purvani - przedtem; paśya - zobacz; aścaryani - wszystkie dziwy; bharata - O najlepszy z Bharatów.

11.06   O najlepszy z Bharatów, spójrz na różne przejawienia Adityów, Vasów, Rudrów, Aśvini-kumarów, i wszystkich innych półbogów. Spójrz na te wszystkie rzeczy, o których nikt wcześniej nie słyszał, ani których nikt wcześniej nie oglądał.

11.06 Znaczenie: Chociaż Arjuna był osobistym przyjacielem Krsny i najbardziej oświeconym spośród wszystkich uczonych ludzi, to jednak nie mógł on posiadać pełnej wiedzy o Krsnie. Pan oznajmia tutaj, że nigdy w przeszłości ludzie nie słyszeli o tych Jego wspaniałych formach i manifestacjach, ani też nie znali ich. Teraz Krsna odsłania je.

11.07*

ihaika-stham jagat krtsnam    paśyadya sa-caracaram

mama dehe gudakeśa    yac canyad drastum icchasi

iha - w tym; eka-stham - w jednym miejscu; jagat - wszechświat; krtsnam - całkowicie; paśya - zobacz; adya - natychmiast; sa - z; cara - ruchome; acaram - i nieruchome; mama - Moje; dehe - w tym ciele; gudakeśa - O Arjuno; yat - to, które; ca - również; anyat - inne; drastum - zobaczyć; icchasi - chcesz.

11.07   O Arjuno, w tym Moim ciele możesz ujrzeć wszystko, cokolwiek tylko zapragniesz zobaczyć! Ta postać kosmiczna może pokazać ci wszystko, co pragniesz ujrzeć teraz, jak również to co możesz zapragnąć ujrzeć w przyszłości. Wszystko – ruchome i nieruchome – zawiera się w niej w sposób doskonały, w jednym miejscu.

11.07 Znaczenie: Nikt nie może zobaczyć całego wszechświata przebywając w jednym miejscu. Nawet najbardziej światły naukowiec nie może zobaczyć tego, co dzieje się w innej części wszechświata. Ale bhakta taki jak Arjuna może zobaczyć wszystko, co istnieje w jakiejkolwiek części wszechświata. Krsna daje mu moc ujrzenia wszystkiego, co pragnie on zobaczyć – z przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. Tak więc dzięki łasce Krsny Arjuna może ujrzeć wszystko.

11.08*

na tu mam śakyase drastum    anenaiva sva-caksusa

divyam dadami te caksuh    paśya me yogam aiśvaram

na - nigdy, tu - ale; mam - Mnie; śakyase - są w stanie; drastum - zobaczyć; anena - tymi; eva - na pewno; sva-caksusa - swoimi oczyma; divyam - boskie; dadami - daję; te - tobie;caksuh - oczy; paśya - zobacz; me - Moje; yogam aiśvaram - niepojęte siły mistyczne.

11.08   Ale nie możesz Mnie ujrzeć swoimi obecnymi oczyma, Arjuno. Dlatego daję ci oczy boskie. Spójrz na Moje mistyczne bogactwa!

11.08 Znaczenie: Czysty wielbiciel nie pragnie oglądać Krsny w żadnej innej formie poza Jego postacią dwuręką; dzięki Jego łasce wielbiciel może również ujrzeć Jego postać kosmiczną – nie swoim umysłem, ale oczami duchowymi. Krsna powiedział Arjunie, że jeśli chce zobaczyć tę Jego formę, musi przemienić nie umysł, ale wzrok. Kosmiczna forma nie jest jednak bardzo ważna; to zostanie wytłumaczone w wersetach następnych. Ale ponieważ Arjuna chciał ją zobaczyć, otrzymał od Pana odpowiednią moc widzenia.

    Wielbicieli pozostających we właściwym transcendentalnym związku z Panem pociąga ku Niemu jedynie aspekt miłości, a nie bezbożny przepych. Współtowarzysze zabaw Krsny, Jego przyjaciele i rodzice nigdy nie pragną, aby Krsna objawiał im Swoje moce. Są tak pogrążeni w czystej miłości, iż nawet nie wiedzą, że Krsna jest Najwyższą Osobą Boga. We wzajemnej wymianie miłości zapomnieli bowiem o tym, że Krsna jest Najwyższym Panem. Śrimad-Bhagavatam oznajmia, że chłopcy bawiący się z Krsną są wszyscy wielce pobożnymi duszami i mogą dostąpić zaszczytu uczestnictwa w Jego zabawach dopiero po wielu, wielu narodzinach. Tacy chłopcy nie wiedzą, że Krsna jest Najwyższą Osobą Boga. Traktują Go jak swojego przyjaciela. Dlatego Śukadeva Gosvami recytuje ten werset:

ittham satam brahma-sukhanubhutya

dasyam gatanam para-daivatena

mayaśritanam nara-darakena

sakam vijahruh krta-punya-punjah

"Oto Najwyższa Osoba, którą wielcy mędrcy uważają za bezosobowego Brahmana, wielbiciele za Najwyższą Osobę Boga, a zwykli ludzie za produkt tej natury materialnej. A teraz z tą Najwyższą Osobą Boga bawią się ci chłopcy, którzy spełnili wiele, wiele pobożnych czynów w swoich poprzednich żywotach." (Śrimad-Bhagavatam 10.12.11)

    Faktem jest to, że wielbicieli nie interesuje oglądanie viśva-rupy, czyli formy kosmicznej. Ale Arjuna zapragnął ujrzeć ją po to, aby udowodnić słowa Krsny – tak, aby w przyszłości ludzie mogli wiedzieć, że Krsna nie tylko teoretycznie czy w sposób filozoficzny podawał się za Najwyższego, ale w rzeczywistości takim objawił się Arjunie. Arjuna musi to potwierdzić, gdyż on rozpoczyna system parampara. Ci, którzy są naprawdę zainteresowani poznaniem Najwyższej Osoby Boga, Krsny, i którzy biorą przykład z Arjuny, powinni zrozumieć, że Krsna nie tylko teoretycznie podawał się za Najwyższego, ale rzeczywiście objawił się jako Najwyższy.

    Pan obdarzył Arjunę mocą konieczną do oglądania Jego formy kosmicznej, ponieważ wiedział, że Arjuna nieszczególnie pragnął ją zobaczyć, tak jak to już wcześniej wytłumaczyliśmy.

11.09*

sanjaya uvaca

evam uktva tato rajan    maha-yogeśvaro harih

darśayam asa parthaya    paramam rupam aiśvaram

sanjayah uvaca - Sanjaya rzekł; evam - w ten sposób; uktva - mówiąc; tatah - następnie; rajan - O królu; maha-yoga-iśvarah - najpotężniejszy mistyk; harih - Najwyższa Osoba Boga, Krsna; darśayam asa - ukazał; parthaya - Arjunie; paramam - boską; rupam aiśvaram - formę kosmiczną.

11.09   Sanjaya rzekł: O królu, mówiąc w ten sposób, Najwyższy Pan wszelkich sił mistycznych, Osoba Boga, ukazał Arjunie Swoją kosmiczną postać.

11.10-11*

aneka-vaktra-nayanam    anekadbhuta-darśanam

aneka-divyabharanam    divyanekodyatayudham

divya-malyambara-dharam    divya gandhanulepanam

sarvaścarya-mayam devam    anantam viśvato-mukham

aneka - różne; vaktra - usta; nayanam - oczy; aneka - różne; adbhuta - wspaniałe; darśanam - widoki; aneka - wiele; divya - boskie; abharanam - ornamenty; divya - boskie; aneka - różne; udyata - podniesione; ayudham - bronie; divya - boskie; malya - girlandy, ambara - szaty; dharam - nosząc; divya - boskie; gandha - wonności; anulepanam - namaszczone; sarva - wszystkich; aścarya-mayam - wspaniałe; devam - błyszczące; anantam - nieograniczone; viśvatah-mukham - wszechprzenikające.

11.10-11   I oto zobaczył Arjuna w tej kosmicznej postaci nieskończenie wiele ust i nieskończenie wiele oczu, nieskończone wspaniałe widoki. Postać ta była udekorowana niebiańskimi ozdobami i dzierżyła wiele boskich, podniesionych broni. Przystrojona była boskimi szatami i girlandami, a ciało Jego namaszczone było boskimi wonnościami. Wszystko to było cudowne, pełne blasku, nieograniczone i wypełniało sobą bezkresną przestrzeń.

11.10-11 Znaczenie: Kilkakrotne użycie słowa wiele w tych dwóch wersetach wskazuje na to, że Pan posiada nieograniczoną ilość rąk, ust, nóg i innych manifestacji, które ujrzał Arjuna. Manifestacje te były rozprzestrzenione w całym wszechświecie, lecz dzięki łasce Pana i Jego niepojętej mocy, Arjuna mógł zobaczyć je wszystkie z jednego miejsca.

11.12*

divi surya-sahasrasya    bhaved yugapad utthita

yadi bhah sadrśi sa syad    bhasas tasya mahatmanah

divi - na niebie; surya - słońc; sahasrasya - wiele tysięcy, bhavet - było; yugapat - jednocześnie; utthita - obecna; yadi - jeśli; bhah - światło; sadrśi - jak to; sa - to; syat - może być; bhasah - blask; tasya - Jego; maha-atmanah - wielkiego Pana.

11.12   I gdyby setki tysięcy słońc nagle rozbłysło na niebie, może dałyby one blask podobny światłości Najwyższej Osoby w tej kosmicznej formie.

11.12 Znaczenie: To, co zobaczył Arjuna, jest nie do opisania, jednakże Sanjaya próbuje dać Dhrtarastrze wyobrażenie wielkiego objawienia. Ani Sanjaya, ani Dhrtarastra nie byli tam obecni, ale Sanjaya, dzięki łasce Vyasy, mógł zobaczyć wszystko to, co się zdarzyło. Porównuje więc tę sytuację (tak, aby można ją było jak najlepiej zrozumieć) do zjawiska wyobrażeniowego (to jest do tysięcy słońc).

11.13*

tatraika-stham jagat krtsnam    pravibhaktam anekadha

apaśyad deva-devasya    śarire pandavas tada

tatra - tam; eka-stham - w jednym miejscu; jagat - wszechświat; krtsnam - całkowity; pravibhaktam - podzielony, anekadha - na wiele; apaśyat - mógł zobaczyć; deva-devasya - Najwyższej Osoby Boga; śarire - w formie kosmicznej; pandavah - Arjuna; tada - w tym czasie.

11.13   I zobaczył Arjuna w kosmicznej formie Pana niezliczone ekspansje tego wszechświata, usytuowane w jednym miejscu – chociaż podzielone na wiele, wiele tysięcy.

11.13 Znaczenie: Znaczące jest tutaj słowo tatra ("tam"). Wskazuje ono na to, że zarówno Krsna, jak i Arjuna siedzieli w powozie, kiedy Arjuna oglądał kosmiczną formę Pana. Inni, będący na polu walki, nie mogli jej zobaczyć, gdyż Krsna udostępnił ten widok jedynie Arjunie. Arjuna mógł zobaczyć w ciele Krsny wiele tysięcy planet. Z literatury wedyjskiej wiemy, że istnieje wiele wszechświatów i wiele planet. Niektóre z nich zrobione z ziemi, niektóre ze złota, a niektóre z klejnotów; niektóre są bardzo dużych rozmiarów, inne zaś mniejszych itd. Tak więc Arjuna mógł zobaczyć to wszystko ze swojego powozu. Ale nikt inny nie był w stanie zrozumieć tego, co zaszło pomiędzy Krsną i Arjuną.

11.14*

tatah sa vismayavisto    hrsta-roma dhananjayah

pranamya śirasa devam    krtanjalir abhasata

tatah - następnie; sah - on; vismaya-avistah - przepełniony zdumieniem; hrsta-roma - z włosami na ciele zjeżonymi na skutek wielkiej ekstazy, dhananjayah - Arjuna; pranamya - ofiarowując pokłony; śirasa - z głową; devam - do Najwyższej Osoby Boga; krta-anjalih - ze złożonymi rękoma; abhasata - zaczął mówić.

11.14   Wtedy, oszołomiony i zdumiony, z włosami zjeżonymi na ciele, Arjuna skłonił głowę i zaczął modlić się ze złożonymi rękoma, ofiarowując Najwyższemu Panu wyrazy szacunku.

11.14 Znaczenie: Po objawieniu boskiej wizji, natychmiast zmienił się związek pomiędzy Krsną i Arjuną. Wcześniej związek pomiędzy nimi oparty był na przyjaźni, ale teraz – po objawieniu – Arjuna ofiarowuje Krsnie z wielkim szacunkiem swoje pokłony i ze złożonymi rękoma modli się do Niego. Chwali on kosmiczną formę. Teraz podstawą związku Arjuny z Krsną staje się raczej głęboki podziw niż przyjaźń. Wielcy wielbiciele widzą Krsnę jako ocean wszelkich związków. Pisma święte wspominają o dwunastu rodzajach związków i wszystkie one obecne są w Krsnie. Jest powiedziane, że jest On oceanem wszelkich wzajemnych związków istniejących pomiędzy dwoma żywymi istotami, pomiędzy półbogami, czy między Najwyższym i Jego wielbicielami.

    Arjuna, z natury bardzo spokojny i cichy, teraz zainspirowany związkiem podziwu, pogrążył się w ekstazie, od której zjeżyły mu się włosy, i ze złożonymi rękoma zaczął składać Najwyższemu Panu swoje pokłony. Nie był oczywiście przestraszony. Był pod wpływem wspaniałości Najwyższego Pana. Rezultatem tego było zdumienie; jego naturalna, pełna miłości przyjaźń została przesycona podziwem i dlatego zareagował w ten sposób.

11.15*

arjuna uvaca

paśyami devams tava deva dehe

sarvams tatha bhuta-viśesa-sanghan

brahmanam iśam kamalasana-stham

rsimś ca sarvan uragamś ca divyan

arjunah uvaca - Arjuna rzekł; paśyami - widzę; devan - wszystkich półbogów; tava - Twoje; deva - O Panie; dehe - w ciele; sarvan - wszystkie; tatha - również; bhuta - żywe istoty; viśesa-sanghan - specjalnie zgromadzeni; brahmanam - Pan Brahma; iśam - Pan Śiva; kamala-asana-stham - siedzący na kwiecie lotosu; rsin - wielcy mędrcy; ca - również; sarvan - wszystkie; uragan - węże; ca - również; divyan - boskie.

11.15   Arjuna rzekł: Mój drogi Panie Krsno, widzę wszystkich półbogów zgromadzonych w Twym ciele i mnogość innych żywych istot. Widzę Pana Brahmę spoczywającego na lotosowym kwiecie, jak również Pana Śivę, wszystkich mędrców i boskie węże.

11.15 Znaczenie: Arjuna widzi cały wszechświat widzi zatem Brahmę, który jest pierwszą żywą istotą w tym wszechświecie, i boskiego węża, na którym w niższych rejonach wszechświata spoczywa Garbhodakaśayi Visnu. To utworzone z wężów łoże nazywa się Vasuki. Są również inne węże znane jako Vasuki. Arjuna widzi wszystko, od usytuowanego w niższych rejonach wszechświata Garbhodakaśayi Visnu aż do najwyższej części wszechświata, gdzie na lotosowej planecie rezyduje Pan Brahma, pierwsza żywa istota tego wszechświata. To znaczy, że Arjuna mógł zobaczyć wszystko, od początku do końca, siedząc w jednym miejscu – w swoim powozie. Było to możliwe dzięki łasce Krsny, Najwyższego Pana.

11.16*

aneka-bahudara-vaktra-netram

paśyami tvam sarvato 'nanta-rupam

nantam na madhyam na punas tavadim

paśyami viśveśvara viśva-rupa

aneka - wiele; bahu - ramiona; udara - brzuchy, vaktra - usta; netram - oczy, paśyami - widzę; tvam - Ty, sarvatah - ze wszystkich stron; ananta-rupam - nieograniczona forma; na antam - nie ma końca; na madhyam - nie ma środka; na punah - ani też; tava - Twoja; adim - początek; paśyami - widzę; viśva-iśvara - O Panie wszechświata; viśva-rupa - w formie wszechświata.

11.16   O Panie wszechświata, o formo kosmiczna, widzę w Twym ciele nieskończenie wiele, wiele ramion, brzuchów, ust i oczu rozprzestrzenionych wszędzie. I nie widzę w Tobie końca, środka ani początku.

11.16 Znaczenie: Krsna jest Najwyższą Osobą Boga i jest nieograniczony – więc przez Niego można zobaczyć wszystko.

11.17*

kiritinam gadinam cakrinam ca

tejo-raśim sarvato diptimantam

paśyami tvam durniriksyam samantad

diptanalarka-dyutim aprameyam

kiritinam - z hełmami; gadinam - z buławami; cakrinam - z tarczami; ca - i; tejah-raśim - blask; sarvatah - ze wszystkich stron; dipti-mantam - błyszczące; paśyami - widzę; tvam - Ty, durniriksyam - trudno dostrzegalny, samantat - wszędzie; dipta-anala - płonący ogień; arka - słońca; dyutim - blask słoneczny; aprameyam - bezmierny.

11.17   Niełatwo jest patrzeć na tę Twoją formę, albowiem blask bijący z niej na wszystkie strony jest ognisty i potężny jak słońce. Jednakże widzę ją wszędzie – błyszczącą i przystrojoną w rozmaitość koron, buław i tarcz.

11.18*

tvam aksaram paramam veditavyam

tvam asya viśvasya param nidhanam

tvam avyayah śaśvata-dharma-gopta

sanatanas tvam puruso mato me

tvam - Ty, aksaram - nieomylny, paramam - najwyższy; veditavyam - być rozumianym; tvam - Ty, asya - tego; viśvasya - wszechświata; param - najwyższy, nidhanam - podstawa; tvam - Ty, avyayah - niewyczerpany; śaśvata-dharma-gopta - ostoja wiecznej religii; sanatanah - wieczny; tvam - Ty, purusah - Najwyższa Osoba; matah me - taki jest mój sąd.

11.18   Ty jesteś celem pierwotnym i najwyższym; Ty jesteś ostatecznym miejscem spoczynku tego całego wszechświata; Ty jesteś najstarszy i niewyczerpany; Ty jesteś ostoją wiecznej religii, Osobą Boga. Takie jest moje zdanie.

11.19*

anadi-madhyantam ananta-viryam

ananta-bahum śaśi-surya-netram

paśyami tvam dipta-hutaśa-vaktram

sva-tejasa viśvam idam tapantam

anadi - bez początku; madhya - środka; antam - czy końca; ananta - nieograniczony, viryam - chwały; ananta - nieograniczony, bahum - ramiona; śaśi - księżyc; surya - i słońce; netram - oczy; paśyami - widzę; tvam - Ty, dipta - płonący, hutaśa-vaktram - ogień wychodzący z Twoich ust; sva-tejasa - przez Twój blask; viśvam - wszechświat; idam - ten; tapantam - ogrzewasz.

11.19   Jesteś bez początku, środka i końca. Chwałom Twoim nie ma granic. Ramiona Twe niezliczone, a Twymi oczyma – słońce i księżyc. Widzę jak z ust Twoich bucha przerażający ogień – Swym blaskiem palisz cały wszechświat.

11.19 Znaczenie: Nie ma granic rozmiarowi sześciu bogactw Najwyższej Osoby Boga. Zdanie to powtarza się ciągle, ale według pism świętych, powtarzanie chwał Krsny nie jest literacką słabością. Jest oznajmione, że to samo zdanie powtarza się kilka razy w chwili oszołomienia, zdumienia czy wielkiej ekstazy. Nie jest to zatem wadą.

11.20*

dyav a-prthivyor idam antaram hi

vyaptam tvayaikena diśaś ca sarvah

drstvadbhutam rupam ugram tavedam

loka-trayam pravyathitam mahatman

dyau - z zewnętrznej przestrzeni; a-prthivyoh - na ziemię; idam - to; antaram - pomiędzy, hi - z pewnością; vyaptam - rozprzestrzeniony, tvaya - przez Ciebie; ekena - jeden; diśah - kierunki; ca - i; sarvah - wszystkie; drstva - widząc; adbhutam - piękna; rupam - forma; ugram - straszna; tava - Twoja; idam - ta; loka - systemy planetarne; trayam - trzy; pravyathitam - zatrwożony; maha-atman - O potężny.

11.20   Chociaż jeden jesteś, przenikasz całe niebo, wszystkie planety i przestrzeń pomiędzy nimi. O potężny, widok tej zadziwiającej, przerażającej formy zaniepokoił wszystkie systemy planetarne.

11.20 Znaczenie: Znaczącymi słowami w tym wersecie są dyav a-prthivyoh ("przestrzeń pomiędzy ziemią i niebem.") i loka-trayam ("trzy światy"), gdyż wskazują na to, że nie tylko Arjuna, ale również inni, na innych systemach planetarnych, zobaczyli kosmiczną formę Pana. Wizja ta nie była snem Arjuny. Zobaczyli ją wszyscy na polu bitewnym, których Pan obdarzył boskim wzrokiem.

11.21*

ami hi tvam sura-sangha viśanti

kecid bhitah pranjalayo grnanti

svastity uktva maharsi-siddha-sanghah

stuvanti tvam stutibhih puskalabhih

ami - wszyscy ci; hi - z pewnością; tvam - Ty, sura-sanghah - grupy półbogów; viśanti - wchodzą; kecit - niektórzy z nich; bhitah - z powodu strachu; pranjalayah - ze złożonymi rękoma; grnanti - ofiarowują modlitwy; svasti - wszelki pokój; iti - w ten sposób; uktva - mówiąc; maha-rsi - wielcy mędrcy, siddha-sanghah - doskonałe istoty; stuvanti - śpiewają hymny, tvam - do Ciebie; stutibhih - z modlitwami; puskalabhih - hymny wedyjskie.

11.21   Całe zastępy półbogów poddają się Tobie i wchodzą w Ciebie. Niektórzy z nich, wielce zatrwożeni, ze złożonymi rękoma ofiarowują modlitwy. Gromady wielkich mędrców i doskonałych istot krzycz "Wszelki pokój", i modlą się do Ciebie, śpiewając hymny wedyjskie.

11.21 Znaczenie: Półbogowie we wszystkich systemach planetarnych zatrwożyli się straszliwą wizją kosmicznej formy i bijącym z niej blaskiem, dlatego modlą się o ochronę.

11.22*

rudraditya vasavo ye ca sadhya

viśve 'śvinau marutaś cosmapaś ca

gandharva-yaksasura-siddha-sangha

viksante tvam vismitaś caiva sarve

rudra - przejawienia Pana Śivy; adityah - Adityowie; vasavah - Vasowie; ye - wszyscy ci; ca - i; sadhyah - Sadhyowie; viśve - Viśvedevowie; aśvinau - Aśvini-kumarowie; marutah - Marutowie; ca - i; usma-pah - przodkowie; ca - i; gandharva - Gandharvowie; yaksa - Yaksowie; asura - demony, siddha - i doskonali półbogowie; sanghah - gromady; viksante - widzą; tvam - Ciebie; vismitah - w zdumieniu; ca - również; eva - z pewnością; sarve - wszyscy.

11.22   Różne przejawienia Pana Śivy, Adityowie, Vasowie, Sadhyowie, Viśvedevowie, dwaj Aśvini, Marutowie, przodkowie i Gandharvowie, Yaksowie, Asurowie i doskonali półbogowie spoglądaj na Ciebie w zdumieniu.

11.23*

rupam mahat te bahu-vaktra-netram

maha-baho bahu-bahuru-padam

bahudaram bahu-damstra-karalam

drstva lokah pravyathitas tathaham

rupam - forma; mahat - ogromna; te - Ciebie; bahu - wiele;vaktra - twarze; netram - i oczy, maha-baho - O potężny, bahu - wiele; bahu - ramiona; uru - uda; padam - i nogi; bahu-udaram - wiele brzuchów; bahu-damstra - wiele zębów; karalam - straszliwe; drstva - widząc; lokah - wszystkie planety; pravyathitah - zatrwożony; tatha - podobnie; aham - ja.

11.23   O potężny, wszystkie planety i wszyscy półbogowie, podobnie jak ja, zatrwożeni są widokiem Twojej olbrzymiej formy z jej niezliczonymi twarzami, oczyma, ramionami, udami, brzuchami, nogami i straszliwymi zębami.

11.24*

nabhah-sprśam diptam aneka-varnam

vyattananam dipta-viśala-netram

drstva hi tvam pravyathitantar-atma

dhrtim na vindami śamam ca visno

nabhah-sprśam - dotykając nieba; diptam - błyszcząc; aneka - wiele; varnam - kolory; vyatta - otwarte; ananam - usta; dipta - świecąc; viśala - ogromne; netram - oczy, drstva - widząc; hi - z pewnością; tvam - Ty; pravyathita - zaniepokojony; antah - wewnątrz; atma - dusza; dhrtim - stałość; na - nie; vindami - mam; śamam - spokój umysłu; ca - również; visno - O Panie Visnu.

11.24   O wszechprzenikający Visnu, nie mogę już dłużej zachować spokoju umysłu. Widok promieniujących potoków barw, którymi wypełniłeś aż po brzegi otchłanie nieba, widok Twoich ogromnych błyszczących oczu i rozwartych ust napełnia mnie lękiem.

11.25*

damstra-karalani ca te mukhani

drstvaiva kalanala-sannibhani

diśo na jane na labhe ca śarma

prasida deveśa jagan-nivasa

damstra - zęby, karalani - okropne; ca - również; te - Twoje; mukhani - twarze; drstva - widząc; eva - w ten sposób; kala-anala - ogień śmierci; sannibhani - jakby; diśah - kierunki; na - nie; jane - wiem; na - nie; labhe - otrzymuję; ca - i; śarma - łaska;prasida - bądź łaskaw; deva-iśa - O Panie nad panami; jagat-nivasa - O schronienie światów.

11.25   O Panie nad panami, o schronienie światów, proszę bądź łaskawy dla mnie. Nie mogę już dłużej utrzymać równowagi widząc Twoje płonące, śmierci podobne twarze o straszliwych zębach. Wszystko to oszołamia mnie.

11.26-27*

ami ca tvam dhrtarastrasya putrah

sarve sahaivavani-pala-sanghaih

bhismo dronah suta-putras tathasau

sahasmadiyair api yodha-mukhyaih

vaktrani te tvaramana viśanti

damstra-karalani bhayanakani

kecid vilagna daśanantaresu

sandrśyante curnitair uttamangaih

ami - te; ca - również; tvam - Ty, dhrtarastrasya - Dhrtarastry; putrah - synowie; sarve - wszyscy, saha - z; eva - zaprawdę; avani-pala - walecznych królów; sanghaih - grupy, bhismah - Bhismadeva; dronah - Dronacarya; suta-putrah - Karna; tatha - również;  asau - to; saha - z; asmadiyaih - nasz; api - również; yodha-mukhyaih - pierwsi pomiędzy walecznymi; vaktrani - usta; te - Twoje; tvaramanah - pospiesznie; viśanti - wchodzą; damstra - zęby, karalani - okropne; bhayanakani - przerażające; kecit - niektórzy z nich; vilagnah - pochwyceni; daśana-antaresu - pomiędzy zębami; sandrśyante - widoczne; curnitaih - ze zniszczonymi; uttama-angaih - głowami.

11.26-27   Wszyscy synowie Dhrtarastry, razem ze sprzymierzonymi królami, jak również Bhisma, Drona, Karna – oraz nasi czołowi żołnierze – szybko znikaj w Twych straszliwych ustach. I widzę jak głowy niektórych z nich miażdżone są w Twoich zębach.

11.26-27 Znaczenie: Już we wcześniejszym wersecie Pan obiecywał Arjunie, że pokaże mu rzeczy bardzo dla niego interesujące. Teraz oto Arjuna widzi, że przywódcy strony przeciwnej (Bhisma, Drona, Karna i wszyscy synowie Dhrtarastry) i ich żołnierze, jak również żołnierze Arjuny, zostają zniszczeni. Jest to oznaką tego, że Arjuna wyjdzie zwycięsko z bitwy, mimo iż polegną prawie wszyscy, którzy zgromadzeni są na polu Kuruksetra. Jest też wzmianka o tym, że zginie również, uważany za niepokonanego, Bhisma. Zginie też Karna. Polegną nie tylko wielcy wojownicy strony przeciwnej, tacy jak Bhisma, ale również niektórzy z wielkich wojowników Arjuny.

11.28*

yatha nadinam bahavo 'mbu-vegah

samudram evabhimukha dravanti

tatha tavami nara-loka-vira

viśanti vaktrany abhivijvalanti

yatha - jak; nadinam - rzek; bahavah - wiele; ambu-vegah - fale rzek; samudram - ocean; eva - z pewnością; abhimukhah - w kierunku; dravanti - płyną; tatha - podobnie; tava - Twoje; ami - wszyscy ci; nara-loka-virah - królowie ludzkiego społeczeństwa; viśanti - wchodzą; vaktrani - usta; abhivijvalanti - i płoną.

11.28   Tak jak niezliczone fale rzek wpływają do oceanu, tak wszyscy ci wielcy wojownicy – płonąc – znikają w Twych ustach.

11.29*

yatha pradiptam jvalanam patanga

viśanti naśaya samrddha-vegah

tathaiva naśaya viśanti lokas

tavapi vaktrani samrddha-vegah

yatha - jak; pradiptam - płonący, jvalanam - ogień; patangah - ćmy, viśanti - wchodzą; naśaya - dla zniszczenia; samrddha - z pełną; vegah - prędkością; tatha eva - podobnie; naśaya - by ulec zagładzie; viśanti - wchodzą; lokah - wszyscy ludzie; tava - Twoje; api - również; vaktrani - usta; samrddha-vegah - z pełną prędkością.

11.29   Widzę, jak wszyscy ci ludzie pospiesznie wdzieraj się do Twych ust, niczym ćmy cisnące się ku zagładzie do płonącego ognia.

11.30*

lelihyase grasamanah samantal

lokan samagran vadanair jvaladbhih

tejobhir apurya jagat samagram

bhasas tavograh pratapanti visno

lelihyase - pełzając; grasamanah - trawiąc; samantat - ze wszystkich kierunków; lokan - ludzie; samagran - wszyscy, vadanaih - ustami; jvaladbhih - płonącymi; tejobhih - blaskiem; apurya - przykrywając; jagat - wszechświat; samagram - cały; bhasah - promienie; tava - Twoje; ugrah - okropne; pratapanti - palą; visno - O wszechprzenikający Panie. 

11.30   O Visnu, widzę jak Swoimi płonącymi ustami pochłaniasz wszystkich ludzi i cały wszechświat zaćmiewasz Swym bezgranicznym blaskiem, manifestując się pośród straszliwych, płonących promieni.

11.31*

akhyahi me ko bhavan ugra-rupo

namo 'stu te deva-vara prasida

vijnatum icchami bhavantam adyam

na hi prajanami tava pravrttim

akhyahi - proszę wytłumacz; me - mi; kah - kto; bhavan - Ty, ugra-rupah - groźna postać; namah astu - pokłony; te - Tobie; deva-vara - O potężny pomiędzy półbogami; prasida - bądź łaskawy; vijnatum - wiedzieć; icchami - pragnę; bhavantam - Ty, adyam - oryginalny; na - nie; hi - z pewnością; prajanami - wiem; tava - Twoja; pravrttim - misja.

11.31   O Panie nad panami, w pełnej groźby formie, proszę wyjaw mi, kim jesteś. Ofiarowuję Ci moje głębokie pokłony, proszę, bądź łaskawy dla mnie. Ty jesteś pierwotnym Panem. Nie wiem jaka jest Twoja misja i pragnę o niej usłyszeć.

11.32*

śri-bhagavan uvaca

kalo 'smi loka-ksaya-krt pravrddho

lokan samahartum iha pravrttah

rte 'pi tvam na bhavisyanti sarve

ye 'vasthitah pratyanikesu yodhah

śri-bhagavan uvaca - Osoba Boga rzekł; kalah - czas; asmi - Ja jestem; loka - światów; ksaya-krt - niszczyciel; pravrddhah - wielki; lokan - wszystkich ludzi; samahartum - w niszczenie; iha - w tym świecie; pravrttah - zaangażowany, rte - bez, pominąwszy, api - nawet; tvam - ty; na - nigdy, bhavisyanti - będą; sarve - wszystko; ye - kto; avasthitah - usytuowani; prati-anikesu - po przeciwnych stronach; yodhah - żołnierze.

11.32   Najwyższa Osoba Boga rzekł: Ja jestem czasem – wielkim niszczycielem światów. Przyszedłem tutaj, aby unicestwić wszystkich ludzi. I za wyjątkiem was (Pandavów), wszyscy wojownicy po obu stronach zostaną zabici.

11.32 Znaczenie: Arjuna świadom tego, że Pan jest jego przyjacielem i Najwyższą Osobą Boga zarazem, zaintrygowany różnorodnością form zamanifestowanych przez Krsnę, pyta Go o prawdziwą misję tej niszczącej siły. Jest powiedziane w Vedach, że Najwyższa Prawda niszczy wszystko, nawet braminów. Jak oznajmia Katha Upanisad (1.2.25),

yasya brahma ca ksatram ca    ubhe bhavata odanah

mrtyur yasyopasecanam    ka ittha veda yatra sah

Ostatecznie wszyscy bramini, ksatriyowie i wszyscy inni pochłaniani są przez niszczący aspekt Najwyższego, niczym posiłek. Ta postać Najwyższego Pana jest wszechpochłaniającym olbrzymem i tutaj Krsna przejawia się w tej formie wszechprzenikającego czasu. Oprócz kilku Pandavów, unicestwił On każdego, kto znalazł się na polu bitwy.

    Arjunie nie podobała się idea tej walki; myślał, że lepiej byłoby jej zaniechać i w ten sposób uniknąć zawodu. W odpowiedzi Najwyższy Pan powiedział mu w odpowiedzi, że nawet gdyby zaniechał tej walki, wszyscy oni i tak zostaliby unicestwieni, gdyż taki był Jego plan. Gdyby Arjuna wycofał się z pola bitwy, odeszliby oni z tego świata w inny sposób. Nikt i nic nie mogło zapobiec ich śmierci, albowiem w rzeczywistości wszyscy oni już znaleźli się po stronie śmierci. Czas jest zniszczeniem i wszystkie manifestacje muszą ulec unicestwieniu, zgodnie z pragnieniem Najwyższego Pana. Takie jest prawo natury.

11.33*

tasmat tvam uttistha yaśo labhasva

jitva śatrun bhunksva rajyam samrddham

mayaivaite nihatah purvam eva

nimitta-matram bhava savya-sacin

tasmat - zatem; tvam - ty; uttistha - powstań; yaśah - sława; labhasva - zysk; jitva - pokonując; śatrun - wrogów; bhunksva - radując się; rajyam - królestwo; samrddham - kwitnące; maya - przeze Mnie; eva - z pewnością; ete - wszyscy ci; nihatah - już zabici; purvam eva - przez wcześniejsze aranżacje; nimitta-matram - po prostu przyczyną; bhava - stań się; savya-sacin - O Savyasacinie.

11.33   Zatem powstań i przygotuj się do walki, by odnieść zwycięstwo. Pokonaj wszystkich wrogów i ciesz się kwitnącym królestwem. Oni już zostali przeznaczeni przeze Mnie na śmierć, a ty, o Savyasacinie, stań się jedynie narzędziem w tej walce.

11.33 Znaczenie: Słowo savya-sacin odnosi się do tego, kto jest doskonałym łucznikiem na polu walki; a więc Arjuna został nazwany doświadczonym wojownikiem, zdolnym do zabicia swoich wrogów za pomocą strzał. "Stań się jedynie narzędziem": nimitta-matram. To słowo jest również bardzo znaczące. Cały świat porusza się zgodnie z planem Najwyższej Osoby Boga. Niemądre, nie posiadające dostatecznej wiedzy osoby myślą, że natura działa bez żadnego planu i że wszystkie manifestacje są jedynie przypadkowymi formacjami. Jest wielu tzw. naukowców, którzy snują przypuszczenia, że prawdopodobnie stało się to w ten sposób albo może w inny – ale tu nie ma mowy o "prawdopodobnie" i "może". Cały ten świat materialny działa według określonego planu. Jaki jest ten plan? Ta manifestacja kosmiczna jest dla uwarunkowanych dusz szansą powrotu do Boga, do domu. Tak długo pozostaną one w stanie uwarunkowanym, dopóki nie zmienią swojej władczej mentalności, która sprawia, że próbują panować nad naturą materialną. Natomiast każdy, kto może zrozumieć plan Najwyższego Pana i kultywuje świadomość Krsny, jest osobą najbardziej inteligentną. Bóg kieruje zarówno stworzeniem, jak i unicestwieniem tej manifestacji kosmicznej. Zatem bitwa na polu Kuruksetra została stoczona zgodnie z planem Boga. Arjuna odmawiał udziału w tej walce, ale otrzymał instrukcje, że powinien walczyć zgodnie z pragnieniem Najwyższego Pana. Wtedy będzie szczęśliwy. Osobą doskonałą jest bowiem ta, która jest całkowicie świadoma Krsny i poświęca swoje życie transcendentalnej służbie dla Pana.

11.34*

dronam ca bhismam ca jayadratham ca

karnam tathanyan api yodha-viran

maya hatams tvam jahi ma vyathistha

yudhyasva jetasi rane sapatnan

dronam ca - również Drona; bhismam ca - również Bhisma; jayadratham ca - również Jayadratha; karnam - Karna; tatha - również; anyan - inni; api - z pewnością; yodha-viran - wielcy wojownicy, maya - przeze Mnie; hatan - już zabici; tvam - ty, jahi - zniszcz; ma - nie; vyathisthah - bądź zaniepokojony, yudhyasva - po prostu walcz; jeta asi - pokonasz; rane - w walce; sapatnan - wrogów.

11.34   Ja unicestwiłem już Dronę, Bhismę, Jayadrathę, Karnę i wszystkich innych wielkich wojowników. Zabij ich zatem i nie martw się. Po prostu walcz, a pokonasz swoich wrogów w walce.

11.34 Znaczenie: Każdy plan jest sporządzany przez Najwyższą Osobę Boga, ale Pan jest tak dobry i łaskawy dla Swoich wielbicieli, że chce, aby zaszczyt przypadł tym, którzy realizują Jego plan odpowiednio do Jego pragnień. Życie powinno zatem przebiegać w taki sposób, aby każdy działał w świadomości Krsny i rozumiał Najwyższą Osobę Boga poprzez mistrza duchowego. Plany Najwyższej Osoby Boga można poznać dzięki Jego łasce, a plany wielbicieli są tak dobre jak Jego plany. Należy więc realizować takie plany i wyjść zwycięsko z walki o egzystencję.

11.35*

sanjaya uvaca

etac chrutva vacanam keśavasya

krtanjalir vepamanah kiriti

namaskrtva bhuya evaha krsnam

sa-gadgadam bhita-bhitah pranamya

sanjayah uvaca - Sanjaya rzekł; etat - w ten sposób; śrutva - wysłuchawszy; vacanam - mowę; keśavasya - Krsny; krta-anjalih - ze złożonymi rękoma; vepamanah - drżąc; kiriti - Arjuna; namaskrtva - ofiarowując pokłony, bhuyah - ponownie; eva - również; aha - powiedział; krsnam - do Krsny, sa-gadgadam jąkając się; bhita-bhitah - zatrwożony; pranamya - ofiarowując pokłony.

11.35   Sanjaya rzekł do Dhrtarastry: O królu, wysłuchawszy słów Najwyższej Osoby Boga, Arjuna, drżący, wielokrotnie, ze złożonymi rękoma, ofiarował Panu głębokie pokłony i – napełniony strachem – drżącym głosem przemówił do Krsny w ten sposób.

11.35 Znaczenie: Jak to już wyjaśnialiśmy wcześniej, sytuacja stworzona przez kosmiczną formę Najwyższej Osoby Boga wprawiła Arjunę w zdziwienie; wskutek tego zaczął raz po raz ofiarowywać Panu wyrazy swojego najgłębszego szacunku i modlić się do Niego drżącym głosem, już nie tyle jako przyjaciel, ale jako przepełniony podziwem wielbiciel.

11.36*

arjuna uvaca

sthane hrsikeśa tava prakirtya

jagat prahrsyaty anurajyate ca

raksamsi bhitani diśo dravanti

sarve namasyanti ca siddha-sanghah

arjunah uvaca - Arjuna rzekł; sthane - sprawiedliwie; hrsika-iśa - O panie wszystkich zmysłów; tava - Twoje; prakirtya - przez chwały; jagat - cały świat; prahrsyati - raduje się; anurajyate - będąc przyciąganym; ca - i; raksamsi - demony, bhitani - z powodu strachu; diśah - na wszystkie strony; dravanti - pierzchają; sarve - wszyscy, namasyanti - ofiarowują hołd; ca - również; siddha-sanghah - doskonałe ludzkie istoty.

11.36   Arjuna powiedział: O panie zmysłów, cały świat raduje się słysząc Twoje imię i tak przyciągasz wszystkich. I chociaż doskonałe istoty składają Ci hołd, demony napełniają się trwogą i pierzchają na wszystkie strony. Ale wszystko to jest sprawiedliwe.

11.36 Znaczenie: Arjuna, poinformowany przez Krsnę o wyniku bitwy na polu Kuruksetra, stał się oświecony i jako wielki wielbiciel i przyjaciel Najwyższej Osoby Boga przyznał, że wszystko co czyni Krsna jest słuszne i sprawiedliwe. Arjuna potwierdził, że Krsna jest obrońcą i obiektem czci dla wielbicieli i niszczycielem elementu niepożądanego. Jego czyny są jednakowo dobre dla wszystkich. Arjuna wiedział, że kiedy bitwa na polu Kuruksetra miała się ku końcowi, w przestrzeni obecni byli półbogowie, siddhowie oraz inteligencja z wyższych planet, którzy obserwowali walkę tylko dlatego, że był tam obecny Krsna. Kiedy Arjuna oglądał kosmiczną formę Pana, półbogowie czerpali z tego przyjemność, ale inni – demony i ateiści – nie mogli znieść pochwał kierowanych do Pana. Z powodu swego naturalnego strachu przed niszczącą postacią Najwyższej Osoby Boga, rozbiegli się. Arjuna chwali sposób postępowania Krsny z wielbicielami i ateistami. Wielbiciel wysławia Pana w każdej sytuacji, gdyż wie, że wszystko cokolwiek On czyni jest dobre dla wszystkich.

11.37*

kasmac ca te na nameran mahatman

gariyase brahmano 'py adi-kartre

ananta deveśa jagan-nivasa

tvam aksaram sad-asat tat param yat

kasmat - dlaczego; ca - również; te - Tobie; na - nie; nameran - powinni ofiarować należne wyrazy szacunku; maha-atman - O potężny, gariyase - który jesteś lepszy; brahmanah - od Brahmy; api - chociaż; adi-kartre - najwyższy stwórca; ananta - O nieograniczony, deva-iśa - O Bogu bogów; jagat-nivasa - O schronienie wszechświata; tvam - Ty jesteś; aksaram - niezniszczalny, sat-asat - wobec przyczyny i skutku; tat param - transcendentalny; yat - ponieważ.

11.37   O potężny, który przewyższasz nawet Brahmę, Ty jesteś pierwotnym oryginalnym stwórcą. Dlaczego więc oni wszyscy nie mieliby składać Ci hołdu? O bezkresny, o Bogu bogów, schronienie wszechświata, Ty jesteś niezwyciężonym źródłem, przyczyną wszystkich przyczyn – transcendentalny w stosunku do tej materialnej manifestacji.

11.37 Znaczenie: Ofiarowując Panu swoje hołdy, Arjuna daje do zrozumienia, że Krsna jest obiektem uwielbienia dla każdego. Jest wszechprzenikający i jest Duszą każdej duszy. Arjuna nazywa Krsnę mahatmą, co oznacza, że jest On nieograniczony i najbardziej wspaniałomyślny. Słowo ananta wskazuje na to, że nie ma niczego, co nie byłoby pod wpływem energii Najwyższego Pana, a deveśa oznacza, że On jest kontrolerem wszystkich półbogów i przewyższa ich wszystkich. On jest schronieniem całego wszechświata. Arjuna był również zdania, że Panu należą się pokłony od wszystkich doskonałych żywych istot i wszystkich potężnych półbogów, gdyż nikt nie jest większy od Niego. Wskazuje szczególnie na to, że Krsna jest potężniejszy od Brahmy, ponieważ Brahma został stworzony przez Niego. Brahma rodzi się z szypułki kwiatu lotosu wyrastającego z pępka Garbhodakaśayi Visnu, który jest pełną ekspansją Krsny. Zatem, zarówno Brahma, jak i Pan Śiva (który został zrodzony z Brahmy), i wszyscy inni półbogowie, muszą ofiarować swoje pełne szacunku pokłony Krsnie. Śrimad-Bhagavatam oznajmia, że Pan wielbiony jest przez Pana Śivę, Brahmę i innych półbogów. Bardzo znaczące jest słowo aksaram, gdyż to przejawienie materialne ulegnie zniszczeniu, ale Pan jest ponad tym stworzeniem materialnym. On jest przyczyną wszystkich przyczyn, i jako taki przewyższa On wszystkie uwarunkowane dusze wewnątrz tego przejawienia materialnego, jak również samą tę kosmiczną manifestację materialną. Jest On zatem wszechpotężnym Najwyższym.

11.38*

tvam adi-devah purusah puranas

tvam asya viśvasya param nidhanam

vettasi vedyam ca param ca dhama

tvaya tatam viśvam ananta-rupa

tvam - Ty; adi-devah - pierwotny Najwyższy Bóg; purusah - osoba; puranah - stary; tvam - Ty; asya - tego; viśvasya - wszechświat; param - transcendentalny; nidhanam - schronienie; vetta - znawca; asi - Ty jesteś; vedyam - tym, co jest do poznania; ca - i; param - transcendentalny, ca - i; dhama - schronienie; tvaya - przez Ciebie; tatam - rozprzestrzeniony, viśvam - wszechświat; ananta-rupa - O nieograniczona formo.

11.38   Ty jesteś pierwotną Osobą Boga. Ty jesteś najstarszym, ostatecznym sanktuarium tego przejawionego, kosmicznego świata. Posiadasz wszelką wiedzę, albowiem Ty Sam jesteś wszystkim, co jest do poznania. Jesteś najwyższym schronieniem, będącym ponad siłami tej natury materialnej. O bezgraniczna postaci! Ty przenikasz całą tę kosmiczną manifestację!

11.38 Znaczenie: Wszystko spoczywa w Najwyższej Osobie Boga. Jest On zatem ostatecznym schronieniem wszystkiego. Nidhanam oznacza, że wszystko, nawet blask Brahmana, spoczywa na Najwyższej Osobie Boga, Krsnie. On jest znawcą wszystkiego, co ma miejsce w tym świecie. I jeśli wiedza ma jakiś kres, to On jest kresem wszelkiej wiedzy. Zatem On jest tym, co jest znane i tym, co jest do poznania. Jest On przedmiotem wszelkiej wiedzy, gdyż jest wszechprzenikający. Ponieważ On jest przyczyną w świecie duchowym, jest On transcendentalny. Jest On również pierwszą i najważniejszą osobą w transcendentalnym świecie.

11.39*

vayur yamo 'gnir varunah śaśankah

prajapatis tvam prapitamahaś ca

namo namas te 'stu sahasra-krtvah

punaś ca bhuyo 'pi namo namas te

vayuh - powietrze; yamah - kontroler, agnih - ogień; varunah - woda; śaśa-ankah - księżyc; prajapatih - Brahma; tvam - Ty, prapitamahah - pradziadek; ca - również; namah - moje wyrazy szacunku; namah - ponownie składam hołd; te - Tobie; astu - niech będą; sahasra-krtvah - tysiąckroć; punah ca - i znowu; bhuyah - ponownie; api - również; namah - ofiarowuję pokłony, namah te - składając Tobie pokłony.

11.39   Ty jesteś powietrzem, ogniem, wodą i księżycem! Ty jesteś najwyższym kontrolerem i pradziadkiem, i Ty jesteś Brahmą, pierwszą żywą istotą. Zatem Tobie ofiarowuję tysiąckrotne głębokie wyrazy szacunku i przed Tobą się kłonię ciągle i od nowa.

11.39 Znaczenie: Pan został nazwany tutaj powietrzem, gdyż powietrze, będąc wszechprzenikające, jest najważniejszym reprezentantem wszystkich półbogów. Arjuna nazywa tu Krsnę również pradziadkiem, gdyż jest On ojcem Brahmy, pierwszej żywej istoty w tym wszechświecie.

11.40*

namah purastad atha prsthatas te

namo 'stu te sarvata eva sarva

ananta-viryamita-vikramas tvam

sarvam samapnosi tato 'si sarvah

namah - ofiarowując pokłony; purastat - z przodu; atha - również; prsthatah - od tyłu; te - Tobie; namah astu - ofiaruję moje wyrazy szacunku; te - Tobie; sarvatah - ze wszystkich stron; eva - zaprawdę; sarva - ponieważ Ty jesteś wszystkim; ananta-virya - nieograniczona moc; amita-vikramah - i nieograniczona sił